ไตรลักษณ์คืออะไร

ตามพจนานุกรม ไตรลักษณ์ คือ สามัญลักษณะ ๓ อย่าง ซึ่งประกอบด้วย  ๑. อนิจจตา แปลว่า ความเป็นของไม่เที่ยง.  ๒. ทุกขตา แปลว่า ความเป็นของคงทนอยู่มิได้(ทุกขตา ไม่ใช่ความทุกข์ ความรู้สึกเป็นทุกข์ตรงกับคำว่าทุกขเวทนา*).  ๓. อนัตตตา แปลว่า ความเป็นของไม่ใช่ตัวตน.

เพื่อให้ท่านผู้อ่านจดจำได้โดยง่าย จึงขอปรับเป็นภาษาแบบยุคปัจจุบันว่า ไตรลักษณ์ คือ ลักษณะทั่วไป ๓ ประการของร่างกายและจิตใจ ดังนี้ :-

๑. ความไม่เที่ยง (อนิจจตา)

๒. ความคงสภาพอยู่อย่างเดิมไม่ได้*(ทุกขตา)

๓. ความเสื่อมสลายหรือดับไปเป็นธรรมดา*(อนัตตตา).

ความหมายของคำว่าอนัตตานั้นกว้าง มีพุทธพจน์ที่ควรแก่การศึกษา คือ “….สิ่งใดเป็นอนัตตา สิ่งนั้นพึงเห็นด้วยสัมมาปัญญาตามที่มันเป็นอย่างนี้ว่า นั่นไม่ใช่เรา มิใช่เราเป็นนั่น นั่นไม่ใช่ตัวตนของเรา (ไตรลักษณ์ หน้า ๗๔ ป.อ.ปยุตโต).๕๙ การตรัสสอนเช่นนี้ เป็นเครื่องแสดงให้เห็นว่า อนัตตา คือ การมีความรู้ที่ถูกต้อง(สัมมาปัญญา)ตามความเป็นจริงว่า ขันธ์ ๕ นั้น ไม่ใช่เรา หรือเป็นของเรา หรือเป็นไปตามที่เราปรารถนา หรือคงอยู่อย่างเดิม ย่อมมีการเสื่อมสลายไปเป็นธรรมดา.  ความรู้ที่ถูกต้องเช่นนี้ จะไม่มีความทุกข์จากความยึดมั่นถือมั่น เพราะการคิดด้วยกิเลสอีกต่อไป.

คำว่า อนัตตา จึงเป็นคำตรงกันข้ามกับคำว่า อัตตา.  อัตตา คือ การมีความยึดมั่นถือมั่นว่า ร่างกายและจิตใจ(ขันธ์ ๕ )นี้เป็นเรา หรือเป็นของเรา หรือเป็นไปตามที่เราปรารถนา หรือคงอยู่อย่างเดิม ด้วยความคิดที่เป็นกิเลส จึงเป็นสาเหตุให้เกิดความทุกข์.

พระพุทธเจ้าทรงตรัสสอนในเรื่องอนัตตาอย่างตรงประเด็นว่า “สังขารทั้งหลาย(ขันธ์ ๕*)ไม่เที่ยงหนอ มีความเกิดขึ้นและเสื่อมสลายไปเป็นธรรมดา เกิดขึ้นแล้วย่อมดับไป ความสงบวางแห่งสังขารเหล่านั้นเป็นสุข” (ไตรลักษณ์ หน้า ๗๙ ป.อ.ปยุตโต).๖๐ การตรัสสอนเช่นนี้ เป็นเครื่องแสดงให้เห็นว่า ร่างกายและจิตใจนั้น ไม่เที่ยง(อนิจจตา) มีการเกิดขึ้น และเสื่อมสลายหรือดับไปเป็นธรรมดา(อนัตตา).  การปล่อยวาง(ความสงบวาง)จากความยึดมั่นถือมั่นในขันธ์ ๕ ทำให้เกิดความสุขสงบ(เป็นสุข).

คำว่า เสื่อมสลาย สามารถแยกใช้ได้ ๒ คำ คือ เสื่อม กับ สลาย.  คำว่า เสื่อม เหมาะสำหรับชี้แจงให้ผู้ที่มีความทุกข์จากความยึดมั่นถือมั่นในลาภ ยศ สรรเสริญ สุข ทรัพย์สมบัติ ความสวยงาม ความรัก ความผูกพันธ์ ว่า ทุกเรื่องมีความเสื่อมเป็นธรรมดา และคำว่า สลาย เหมาะสำหรับชี้แจงให้ผู้ที่มีความทุกข์เพราะความเจ็บป่วย พิการ ตาย สูญเสีย พลัดพราก ว่า ชีวิตมีความสลายไป(ดับไป) เป็นธรรมดา ไม่ควรมีความยึดมั่นถือมั่นด้วยความคิดที่เป็นกิเลส เพื่อจะได้ไม่มีความทุกข์จากกิเลส.

การมีความรู้เรื่องขันธ์ ๕ ว่าเป็นไตรลักษณ์อย่างแจ้งชัดตามความเป็นจริงและด้วยความซึ้งใจไม่ว่าจะเป็นหัวข้อใดก็ตาม ก็จะเกิดการลดละและดับความยึดมั่นถือมั่นลงได้ เช่น เมื่อยอมรับว่าขันธ์ ๕ มีความไม่เที่ยง(อนิจจตา) ก็จะไม่มีความยึดมั่นถือมั่นในขันธ์ ๕  หรือเมื่อยอมรับว่าขันธ์ ๕ คงสภาพอยู่อย่างเดิมไม่ได้*(ทุกขตา) ก็จะไม่มีความยึดมั่นถือมั่นในขันธ์ ๕  หรือเมื่อยอมรับว่าขันธ์ ๕ มีความเสื่อมสลายหรือดับไปเป็นธรรมดา*(อนัตตา) ก็จะไม่มีความยึดมั่นถือมั่นในขันธ์ ๕ ได้เช่นกัน.

 

3 Responses to ไตรลักษณ์คืออะไร

  1. Tagopia.Us says:

    I seriously love your blog.. Very nice colors
    & theme. Did you make this site yourself? Please reply back as I’m planning to create my very own site and would like to learn where you got this from or exactly what the theme is called. Kudos!

  2. Kepintist says:

    … Unbelievable , but I just found software which can do all hard work promoting your dhamma.nanajittung.com website on complete autopilot – building backlinks and getting your website on top of Google and other search engines 1st pages, so your site finally can get laser targeted qualified traffic, and so you can get lot more visitors for your website.

    YEP, that’s right, there’s this little known website which shows you how to get to the top 10 of Google and other search engines guaranteed.

    I used it and in just 7 days… got floods of traffic to my site…

    …Well check out the incredible results for yourself –
    http://autopilot-traffic-software.com

    I’m not trying to be rude here, but I believe when you find something that finally works you should share it…

    …so that’s what I’m doing today, sharing it with you:

    http://autopilot-traffic-software.com

    Take care – your friend George

  3. No Hands SEO says:

    Many thanks a whole lot to get spreading this effortlessly individuals you really find out what you might be conversing around! Book-marked. You need to likewise consult my site Is equal to). We are going to have a web page link trade agreement amongst us

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>